دیسکوژل یک روش درمانی غیرجراحی برای درمان بیرونزدگی دیسک کمر یا گردن خفیف تا متوسط است. این تزریق داخل دیسک، با کمکردن حجم مایع دیسک، فشار روی عصب نخاعی را برمیدارد و باعث تسکین درد و بهبود دامنه حرکتی کمر یا گردن میشود. دیسکوژل معمولا زمانی تجویز میشود که درمانهای محافظهکارانه مانند فیزیوتراپی یا برخی از تزریقها مؤثر نبوده است؛ اما شدت آسیب دیسک، هنوز خفیف تا متوسط است.
🔴 در حال حاضر برند «دیسکوژل» در ایران نماینده ندارد و در سالهای اخیر، برند «ابسلوت ژل» جایگزین آن شده است که از نظر میزان اثربخشی با دیسکوژل تفاوت دارد. قبل از اقدام برای تزریق دیسکوژل، حتما از پزشک خود بخواهید اطلاعات دقیقی درباره نوع ماده تزریقی و اثربخشی آن به شما بدهد تا با انتظارات واقعبینانهای، این تزریق را انجام دهید.
تزریق دیسکوژل برای افرادی مناسب است که فتق دیسک خفیف تا متوسط در کمر یا گردن دارند، دیسک آنها پاره نشده، و دچار درد یا گزگز مداوم هستند و درمانهای محافظهکارانه مانند فیزیوتراپی یا دارو برایشان مؤثر نبوده است.
مشکل دیسک کمر یا دیسک گردن شما چیست؟
✅ اگر فتق دیسک خفیف تا متوسط دارید و علائم شما شامل درد یا گزگز است، دیسکوژل میتواند گزینه مناسبی برای شما باشد. تزریق دیسکوژل با کاهش حجم دیسک، کمک میکند تا بیرونزدگی دیسک کمتر شود و فشار از روی عصبها برداشته شود.
❌ اگر مشکل شما پارگی دیسک یا تنگی کانال نخاعی است، یا علائم شدیدی مثل ضعف عضلانی و بیحسی شدید یا حتی بیاختیاری ادرار دارید، دیسکوژل گزینه مناسب و مؤثری برای شما نیست و احتمالاً پزشک روشهای دیگری از جمله جراحی دیسک کمر را پیشنهاد میکند. در چنین مواقعی، تزریق ماده ژلهای ممکن است مایع دیسک را به سمت عصب یا کانال نخاعی هل دهد و التهاب، درد یا آسیب عصبی را تشدید کند. این شرایط معمولاً نیازمند درمانهای تخصصیتر مانند تزریق ترانسفورامینال کورتون یا جراحی (مانند دیسککتومی یا لامینکتومی) هستند تا فشار روی عصب به طور مؤثر برطرف شود.
چه مدت است که این علائم را دارید؟
✅ اگر کمتر از سه ماه از شروع علائم فتق دیسک (مانند درد یا گزگز) گذشته و بیماری در مرحله حاد یا خفیفتر از حاد قرار دارد، دیسکوژل معمولاً بعد از ۶ تا ۱۲ هفته عدم پاسخ به درمانهای محافظهکارانه (مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، کورتونها و فیزیوتراپی) توصیه میشود؛ چراکه این روش با کاهش حجم دیسک، فشار روی عصب را بهسرعت تسکین میدهد. البته در موارد درد شدید، پزشک ممکن است بعد از بررسی امآرآی، دیسکوژل را زودتر تجویز کند تا از پیشرفت التهاب و آسیب عصبی پیشگیری شود.
✅ اگر بیش از سه ماه از بروز علائم فتق دیسک گذشته است، کمردرد در مرحله مزمن قرار دارد. در بیرونزدگیهای مزمن، دیسک به دلیل فیبروز و کاهش خاصیت ارتجاعی، به درمانهای محافظهکارانه (مانند فیزیوتراپی) پاسخ نمیدهد؛ اما دیسکوژل با کاهش حجم دیسک و تغییر ساختار آن میتواند فشار را از روی عصب را بردارد و علائم درد و گزگز را بهبود ببخشد.
قبلا چه درمانهایی را امتحان کردهاید؟
❌ اگر تاکنون فقط درمانهای اولیه مانند قرص و آمپول برای فتق دیسک شما تجویز شده است، مرحله بعدی درمان، انجام تمرینات فیزیوتراپی، ورزشهای اصلاحی و اصلاح وضعیت بدن است. در این مرحله دیسکوژل تجویز نمیشود چراکه ممکن است بدون مداخله در ساختار دیسک، بتوان فتق دیسک را درمان کرد؛ البته در موارد استثنائی که فرد به دلیل شرایط جسمانی خود امکان انجام تمرینات فیزیوتراپی را نداشته باشد، پزشک ممکن است ترزیق دیسکوژل را تجویز کند. هم چنین اشتباه در تزریق آمپولهای دیسک کمر میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد، بنابراین دقت در انتخاب روش درمانی و محل تزریق بسیار حائز اهمیت است.
✅ اگر قبلا درمانهای محافظهکارانه مانند فیزیوتراپی و ورزشهای اصلاحی، و یا سایر درمانهای غیرجراحی مانند تزریق کورتون یا اوزون تراپی را انجام داده و نتیجه نگرفتهاید، میتوانید با مشورت با پزشک، تزریق دیسکوژل را انجام دهید. البته برای بعضی از این درمانهای غیرجراحی، باید فاصله زمانی مشخصی بین دو تزریق در نظر گرفته شود. برای مثال، باید حداقل 6 ماه از انجام اوزون تراپی گذشته باشد تا بتوانید از دیسکوژل استفاده کنید (منبع).
❌ اگر قبلا جراحی باز (مانند دیسککتومی یا لامینکتومی) انجام دادهاید و حالا به دلیل چسبندگی بافتی (اسکار یا فیبروز پس از جراحی) دچار درد یا علائم عصبی مانند گزگز یا بیحسی شدهاید، تزریق دیسکوژل گزینه مناسبی نیست. در چنین مواردی، تزریق ترانسفورامینال بهعنوان یک درمان غیرجراحی مؤثر به بیماران پیشنهاد میشود. در روش تزریق ترانسفورامینال، داروی ضدالتهاب مستقیماً به ناحیه بینمهرهای تزریق میشود و باعث کاهش قابلتوجه درد، بیحسی و گزگز میشود.
آیا شرایط زیر را دارید؟
در صورت داشتن یکی از شرایط زیر، بهتر است تزریق دیسکوژل را انجام ندهید؛ دیسکوژل اگرچه یک درمان کمعوارض است اما در شرایط زیر میتواند عوارض جدی به همراه داشته باشد.
- بارداری: ژل دیسکوژل حاوی ماده الکل اتیلیک است و این ماده ممکن است برای جنین مضر باشد. به همین دلیل تزریق دیسکوژل در دوران بارداری میتواند خطراتی را برای مادر یا جنین به همراه داشته باشد. در صورت باردار بودن، حتما پیش از تزریق به پزشک خود اطلاع دهید.
- وجود عفونت فعال در بدن: اگر در بدن شما عفونت فعال (مانند عفونت خونی یا موضعی) وجود داشته باشد، تزریق دیسکوژل ممکن است میکروبها را به ستون فقرات منتقل کند. در نتیجه ممکن است عوارض جدی مانند آبسه اپیدورال یا مننژیت ایجاد کند که خطرناک و نیازمند درمان فوری هستند.
- تومور یا ضایعه بدخیم در ستون فقرات: تزریق دیسکوژل باعث تغییر در ساختار و حجم دیسک میشود و در صورت وجود تومور یا ضایعه بدخیم در ستون فقرات، این تغییر میتواند تشخیص دقیق تومور را در امآرآی دشوار کند. همچنین، تزریق ممکن است فشار روی ضایعه را افزایش دهد و علائم عصبی مانند درد شدید، ضعف عضلانی یا بیحسی را تشدید کند.
مقایسه دیسکوژل با سایر درمانهای جایگزین
همه روشهای درمانی زیر روشهای درمانی کمتهاجمی برای بیرونزدگیهای خفیف تا متوسط هستند و در شرایطی که فیزیوتراپی مؤثر واقع نشود، تجویز میشوند. انتخاب از بین هر کدام از این روشها بیشتر به شدت مشکل، سبک درمانی پزشک و بودجه بیمار بستگی دارد.
دیسکوژل یا اوزون تراپی؟
اوزون تراپی هم مانند دیسکوژل، با هدف کاهش حجم دیسک و برداشتن فشار از روی عصب انجام میشود؛ اما دیسکوژل، برای فتق دیسکهای مقاومتر که اوزون تراپی روی آنها تأثیر نداشته، میتواند مفید و مؤثر باشد. برای مثال، یک تحقیق نشان داده است که 70 درصد از بیمارانی که قبلا اوزون تراپی انجام دادند و نتیجه نگرفتند، بعد از تزریق دیسکوژل بهبود قابلتوجه درد و عملکرد را تجربه کردند.
اما برخلاف دیسکوژل که در آن ترکیبی از مواد شیمیایی نیمهجامد وارد دیسک میشود، در اوزون تراپی از گاز استفاده میشود و به همین دلیل، هزینه کمتر و اجرای سادهتری دارد.
بهطورکلی میتوان گفت روش اوزون تراپی برای بیمارانی با فتق دیسک خفیفتر که به دنبال روشی کمهزینه و سادهتر هستند، مناسبتر است.
دیسکوژل یا پی آر پی؟
تزریق دیسکوژل و تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) برای دیسک کمر یا گردن، هر دو بهصورت سرپایی انجام میشوند؛ اما دیسکوژل یک ماده آماده است درحالیکه برای تزریق پی آر پی ابتدا از بیمار، خون گرفته میشود و پلاکتهای آن جدا شده و غنی میشود، و بعد تزریق به دیسک صورت میگیرد.
تفاوت مهم دیگر، کاربرد و زمان اثربخشی این دو روش است. دیسکوژل با کاهش حجم دیسک، فشار روی عصب را برمیدارد و باعث تسکین سریع درد میشود به همین دلیل برای بیماران میانسال یا مسن که آستانه تحمل دردشان کمتر است و از درد مزمن رنج میبرند مناسبتر است؛ اما پی آر پی یک روش درمانی با هدف ترمیم طبیعی بافت تحریکشده دیسک است و اثربخشی آن تدریجی است. به همین دلیل برای بیماران جوان که بیشتر امکان بازسازی بافت دیسک در آنها وجود دارد، گزینه مناسبتری است.
اثربخشی پی آر پی اگرچه نیاز به زمان بیشتری دارد، اما در بلندمدت قابلقبولی داشته است. بهعنوان مثال، یک مطالعه نشان داده است که تقریبا نیمی از کسانی که تزریق پی آر پی انجام دادند، تا 6 ماه بعد از تزریق هم 50% کاهش درد و بهبود عملکرد حرکتی را تجربه کردند. هرچند مطالعات نشان میدهند که اثربخشی دیسکوژل بیشتر و بلندمدتتر است بهنحویکه بعد از گذشت چهار سال، حدود 88% از افراد هنوز کاهش درد پایدار را تجربه میکردند.
بهطورکلی میتوان گفت دیسکوژل یک گزینه مناسب برای تسکین سریع و پایدار درد در بیماران با آسیب پیشرفته دیسک است، درحالیکه PRP یک روش تدریجی و ترمیمی برای بیماران جوانتر در مراحل اولیه آسیب بهشمار میرود.
دیسکوژل یا لیزر از راه پوست (PLDD)؟
هر دو روش تزریق دیسکوژل و درمان با لیزر از راه پوست (PLDD) با هدف کاهش حجم دیسک و برداشتن فشار از روی عصب نخاعی انجام میشوند؛ البته روش لیزر بیشتر برای فتقهای کوچکتر (کمتر از یکسوم کانال نخاعی) توصیه میشود، درحالیکه دیسکوژل برای فتقهای خفیف تا متوسط هم مؤثر است.
یکی از مطالعاتی که به مقایسه اثربخشی این دو روش پرداخته، نشان داده است که یک سال بعد از تزریق دیسکوژل در یک گروه و لیزر در گروهی دیگر، میزان کاهش درد در هر دو گروه به یک اندازه و حدود 60% بوده است. یعنی هر دو روش تقریباً به یک اندازه در کاهش درد مؤثر بودند.
اما وقتی میزان کاهش ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره (مثل راهرفتن، نشستن یا خمشدن) بررسی شد، گروه دیسکوژل نتیجه بهتری داشت. میزان ناتوانی در این گروه تقریباً ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد، درحالیکه در گروه لیزر، کاهش ناتوانی حدود ۳۰ درصد بود. یعنی افرادی که دیسکوژل دریافت کرده بودند، زودتر و راحتتر به زندگی عادی برگشتند.
سوالات متداول
تفاوت آیس ژل و دیسکوژل چیست؟
آیس ژل و دیسکوژل هر دو روشهای درمانی غیرجراحی برای مشکلات دیسک بینمهرهای هستند، اما ترکیبات و مکانیسم اثر آنها متفاوت است. آیس ژل معمولاً حاوی اوزون و اکسیژن است که با تزریق به دیسک، التهاب و فشار را کاهش میدهد. درحالیکه دیسکوژل مادهای ژلهای (بر پایه الکل و سلولز) است که با کاهش حجم دیسک و تسکین فشار روی اعصاب، درد را بهبود میبخشد. انتخاب بین این دو به شدت آسیب دیسک و نظر پزشک بستگی دارد.
تزریق دیسکوژل برای تنگی کانال نخاع انجام میشود؟
تزریق دیسکوژل برای تنگی کانال نخاعی به طور خاص تجویز نمیشود؛ تنگی کانال نخاعی ممکن است علل متعددی (مثل آرتروز یا هیپرتروفی لیگامان) داشته باشد و دیسکوژل تنها در صورتی کاربرد دارد که علت تنگی کانال نخاعی، بیرونزدگی دیسک باشد. بهطورکلی برای تنگی خفیف کانال نخاعی، معمولاً تزریق آمپول و برای تنگی شدید روشهای جراحی یا سایر درمانها ترجیح داده میشود.
تزریق ژل چند سال دوام دارد؟
ماندگاری اثر تزریق دیسکوژل هم به کیفیت دیسکوژل و هم سبک زندگی بیمار بعد از تزریق بستگی دارد. اثرات تزریق ژل میتواند از چند ماه تا 2-3 سال پایدار باشد و در برخی موارد، نیاز به تزریق مجدد یا درمانهای مکمل وجود دارد.
آیا دیسکوژل درد دارد؟
تزریق دیسکوژل معمولاً با بیحسی موضعی انجام میشود و در حین عمل دردی احساس نمیشود. پس از تزریق، ممکن است بیمار تا چند روز احساس ناراحتی یا درد خفیف در محل تزریق داشته باشد که با استراحت و داروهای ضدالتهاب برطرف میشود. این روش به دلیل کمتهاجمی بودن، درد زیادی ایجاد نمیکند.
آیا دیسکوژل برای زانو هم تزریق میشود؟
خیر، دیسکوژل به طور خاص برای درمان مشکلات دیسکهای بینمهرهای در ستون فقرات طراحی شده و برای زانو استفاده نمیشود. برای مشکلات زانو، معمولاً از تزریق ژلهای دیگر مانند هیالورونیک اسید برای آرتروز یا کاهش اصطکاک مفصل استفاده میشود. این دو روش کاملاً متفاوت هستند و کاربرد دیسکوژل به ستون فقرات محدود است.
آیا دیسکوژل میتواند جایگزین جراحی دیسک گردن شود؟
دیسکوژل میتواند جایگزین جراحی دیسک گردن در موارد فتق خفیف تا متوسط باشد، با مزایای کمتهاجمی، بهبودی سریع و عوارض کمتر. این روش برای پارگی شدید دیسک یا علائم عصبی پیشرفته مناسب نیست. تصمیم نهایی باید توسط پزشک متخصص بر اساس معاینه و تصویربرداری گرفته شود.
