فرق آرتروز کمر با دیسک کمر :درمان آسیب مفاصل وستون فقرات

یکی از جنبه‌های ناخوشایند بالارفتن سن این است که مفاصل بدن شروع به تحلیل رفتن می‌‌‌کنند و اغلب هیچ دلیلی برای این کار وجود ندارد. این تحلیل رفتگی مفاصل نه تنها در مفاصل زانو و ران به وجود می‌آید بلکه ستون فقرات نیز درگیر می‌‌‌کند. علت اصلی تحلیل رفتگی مفاصل ستون فقرات مشخص نیست اما ممکن است این اختلال به دنبال یک مجموعه از عوامل از قبیل برداشتن اجسام سنگین، داشتن سابقه خانوادگی مشکلات مربوط به ستون فقرات یا آسیب دیدگی ستون فقرات به وجود بیاید. این تحلیل رفتگی یک نوع آرتروز است که در آن غضروف بین مفاصل شروع به از بین رفتن خواهند کرد. صرف نظر از علت بروز این مشکل پزشکان به خوبی می‌‌‌دانند که آرتروز ستون فقرات اغلب با بالا رفتن سن تشدید می‌شود و علت اصلی آن مشخص نشده است.

 علائم و نشانه‌های آرتروز ستون فقرات چیست؟ 

در اکثر مواقع هنگامی ‌که توسط ستون فقرات خفیف است بیمار ممکن است متوجه اختلال ایجاد شده نشود. گاهی اوقات می‌تواند نسبتاً شدید باشد اما همچنان هیچ گونه نشانه و علامتی را به دنبال نداشته باشد. به ندرت آرتروز کمر می‌‌‌تواند آنقدر شدید باشد که بر روی اعصاب پاها تاثیر بگذارد به این ترتیب اگر شما دچار ضعف در پاها و اختلال در راه رفتن یا بروز مشکل در عملکرد روده و مثانه هستید باید به پزشک خود اطلاع دهید تا مورد ارزیابی قرار بگیرید. در اکثر مواقع آرتروز ستون فقرات خفیف است و نیازی به ارزیابی و درمان اورژانسی ندارد. آرتروز قسمت پایین کمر علائم و نشانه‌های مشابهی دارد و می‌تواند باعث بروز درد در ناحیه کمر و گاهی اوقات درون باسن شود. گاهی اوقات درد به درون ران انتشار پیدا می‌کند و در صورتی که این امر رخ دهد می‌‌‌تواند نشان دهنده درگیر شدن اعصاب باشد. دستورالعمل مربوط به علائم بیماری از قبیل سوزن سوزن شدن، درد و بی حسی شبیه علائمی است که در قسمت پایین کمر و اندام‌های تحتانی و حتی گردن احساس می‌شود.

 فتق دیسک یا پارگی دیسک چیست؟ 

منظور از فتق دیسک اختلالی است که در آن یک دیسک به صورت جزئی یا کامل دچار پارگی یا بیرون زدگی می‌شود و به این وضعیت بیرون زدگی دیسک کمر یا به طور خلاصه دیسک کمر گفته می‌شود. برای شفاف سازی بهتر یک تیوب خمیر دندان را در نظر بگیرید که تحت فشار قرار گرفته است. هنگامی ‌که شما را فشار می‌‌‌دهید خمیر دندان داخل آن از هر جایی که بتواند خارج می‌شود اما در صورتی که بدنه آن ضعیف باشد خمی‌‌ر دندان نشت خواهد کرد. هنگامی ‌که یک دیسک دچار فتق می‌شود مواد داخل آن به درون کانال نخاعی و اعصاب نخاعی نشت خواهد کرد. مواد درون دیسک فضای کمی برای حرکت کردن در اختیار خواهند داشت و به این ترتیب به درون فضایی که متعلق به کانال نخاعی و ریشه اعصاب است نفوذ خواهند کرد.

 علل بروز دیسک کمر چیست؟ 

مثال خمیر دندان را به خاطر بیاورید، هسته ژله مانند درون دیسک حاوی یک ماده شیمی‌‌ایی است که باعث التهاب اعصاب می‌شود و تورم آنها را به دنبال خواهد داشت. پس از اینکه ماده شیمی‌‌ایی اثر خودش را گذاشت باقی مانده آن شروع به فشار آوردن به اعصاب ملتهب و متورم خواهد کرد. گاهی اوقات اجزای حاصل از رشته‌های فیبروزی از بدنه دیسک جدا می‌شوند و به درون کانال نخاعی نشت می‌کنند. این مواد آزاد ممکن است وارد کانال نخاعی شوند. بر اساس نوع آسیب دیدگی و بیماری دیسک ممکن است چندین دیسک دچار پارگی، فتق یا بیرون زدگی شوند. گاهی اوقات آسیب حاصل از بیرون زدگی دیسک باعث بروز چندین اختلال در دیسک بین مهره‌ها خواهد شد.

 فاکتورهای خطر در دیسک کمر و آرتروز ستون فقرات چیست؟ 

سن بزرگترین فاکتور خطر در بروز دیسک کمر و آرتروز ستون فقرات محسوب می‌شود اما عوامل دیگری نیز وجود دارد که باعث می‌شوند فرآیند دیسک کمر و آرتروز ستون فقرات شدید شود. این فاکتورها به شرح زیر می‌باشند:

• چاقی
• فعالیت جسمانی سنگین
• استعمال تنباکو
• آسیب دیدگی ناگهانی یا شدید از قبیل سقوط از ارتفاع

 تحلیل رفتگی دیسک و درد حاصل از آرتروز می‌‌‌تواند زمانی به وجود بیاید که یک آسیب دیدگی خفیف یا جدی باعث بروز درد ناگهانی و غیر قابل انتظار در ناحیه کمر شود که درد می‌‌‌تواند به صورت درد خفیفی که با گذر زمان بدتر می‌شود خودش را نشان دهد.

 دیسک کمر و آرتروز ستون فقرات چگونه تشخیص داده می‌‌شود؟

پزشک از شما درباره علائم و نشانه‌هایی که دارید سوال می‌پرسد مثلا: چه موقع و از کدام قسمت درد را احساس می‌کنید؟ آیا دچار بی حسی یا سوزن سوزن شدن هستید؟ در چه شرایطی درد شما بدتر می‌شود؟ او همچنین از شما درباره سابقه زمین‌‌ن خوردن، تصادف کردن یا آسیب دیدگی سوال خواهد پرسید. معاینه جسمانی به‌ منظور بررسی اهداف زیر انجام خواهد شد:

• بررسی قدرت عضلات، وجود آتروفی یا اختلالات حرکتی. پزشک از شما می‌خواهد که به اشکال مختلف راه بروید. در صورتی که وارد شدن فشار به قسمت پایین کمر باعث بروز درد شود نشان دهنده دیسک کمر است زیرا شما در هنگام راه رفتن یا فشار دادن کمر دچار درد شدید.
• پزشک از چکش مخصوص معاینه استفاده می‌کند و به نقاط مختلف زانو و پای شما ضربه می‌زند تا عکس العمل اعصاب را بررسی کند. واکنش ضعیف یا عدم واکنش نشان دهنده این است که ریشه اعصاب تحت فشار قرار گرفته از ممکن است
• پزشک از محرک‌های سرد و گرم برای بررسی عکس العمل اعصاب نسبت به تغییرات دمایی استفاده کند.

 ممکن است پزشک درخواست انجام تست‌های تشخیصی زیر را نیز بدهد:

• عکس برداری از قبیل سی تی اسکن یا اسکن ام آر آی به پزشک برای کسب اطلاعات ضروری در خصوص وضعیت ریشه اعصاب، دیسک و نحوه مطابقت آنها با هم کمک می‌کند.
• میلوگرام روشی است که در آن ماده حاجب به درون هسته نرم یک یا چند عدد دیسک تزریق می‌شود تا پزشک به این نتیجه برسد که آیا شما دچار درد در دیسک هستید یا خیر. ماده حاجب در سی تی اسکن یا عکس برداری توسط اشعه ایکس نشان داده می‌‌شود. استفاده از دیسکو گرام می‌تواند یک روش جنجال برانگیز باشد زیرا دیسک کمر همی‌‌شه باعث بروز علائم و نشانه نخواهد شد.

 آرتروز ستون فقرات چگونه درمان می‌‌شود؟

به طور کلی آرتروز ستون فقرات باعث بروز مشکل نمی‌‌‌شود یا معمولاً علائم و نشانه‌های چندانی را به وجود نمی‌آورد و به همی‌‌ن دلیل نیاز چندانی به درمان ندارد. در صورتی که این اختلال علائم را به وجود بیاورد فرایند درمان بر اساس شدت علائم و نشانه‌های شما مشخص خواهد شد. اگر شما فقط دچار درد و سفتی مفاصل شوید استفاده از کمپرس سرد و گرم و تمرینات کششی سبک مخصوص کمر به بهبود شرایط شما کمک خواهد کرد. در صورتی که درد بهبود پیدا نکند پزشک برای تسکین آن به تجویز داروهای مسکن خواهد پرداخت. معمولا پزشک برای کنترل درد در ابتدا از دارو استفاده می‌کند. اولین دارو استامینوفن است که به رفع ناراحتی کمک می‌‌کند. پزشک به تجویز داروهای آرتروز از قبیل آسپرین یا داروهای شبیه آسپرین که به آنها داروهای ضد التهاب یا داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب گفته می‌شود می‌پردازد. در صورتی که مصرف یک یا دو بار از این داروها در طول روز باعث بهبود شما نشود نیاز به اقدامات بعدی نخواهید داشت اما در صورتی که درد بسیار شدید باشد پزشک به تجویز داروهای دیگری خواهد پرداخت و اگر این داروها نیز تاثیری در تسکین درد نداشته باشند شما به معاینات دقیق تر نیاز خواهید داشت تا پزشک داروهای قوی ‌تری را تجویز کند.

 چه موقع از عمل جراحی برای درمان آرتروز ستون فقرات استفاده می‌شود؟ 

نیاز به انجام عمل جراحی برای درمان آرتروز ستون فقرات به وسعت مشکلات دیسک ستون فقرات بستگی دارد. در صورتی که درد شما به راحتی با استراحت و مصرف برخی داروها تسکین پیدا کند نیاز به جراحی نخواهید داشت اما در صورتی که درد زیاد باشد و علائم و نشانه‌های عصب به صورت مکرر به وجود بیایند به نحوی که باعث محدود شدن فعالیت‌های روزمره شما شوند و مصرف هیچ گونه دارویی باعث بهبود آنها نشود پزشک انجام عمل جراحی را توصیه خواهد کرد. به ندرت آرتروز ستون فقرات آنقدر شدید می‌‌‌شود که استخوان‌ها و زائده‌های استخوانی باعث محدود شدن عملکرد اعصاب و ستون فقرات شوند. به فشرده شدن تدریجی طناب نخاعی، تنگی کانال نخاعی گفته می‌شود و می‌تواند به آرامی رخ بدهد. در برخی موارد انجام عمل جراحی برای کند کردن یا متوقف کردن روند پیشرفت بیماری ضروری است و معمولاً فقط زمانی انجام می‌‌‌شود که علائم و نشانه‌های بیماری بدتر شوند. عمل جراحی آرتروز ستون فقرات دقیقاً به نوع عصبی که درگیر شده است و محل بروز آرتروز بستگی دارد. گاهی اوقات عمل جراحی فقط به منظور خارج کردن زائده‌های استخوانی که به اعصاب فشار وارد می‌کنند انجام می‌شود و گاهی اوقات نیز مهره‌ها به هم متصل می‌شوند تا از التهاب بیشتر ناشی از ساییده شدن دو استخوان روی هم در هنگام حرکت کردن ستون فقرات جلوگیری شود. پزشک در خصوص نتایج حاصل از جراحی و وضعیت شما پس از عمل توضیحات کاملی را ارائه خواهد داد.

 دیسک کمر چگونه درمان می‌‌شود؟ 

فرایند اولیه درمان با انجام معاینه کامل جسمانی توسط پزشک به منظور بررسی وسعت آسیب دیدگی اعصاب تکمیل‌‌ می‌شود. در صورتی که شما دچار ضعف و بی حسی باشید باید هر چه سریع تر به پزشک مراجعه کنید تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود و اگر احساس می‌کنید مشکلات شما به سرعت در حال بدتر شدن است باید فوراً به مرکز اورژانس مراجعه نمایید. پس از آن که وسعت و شدت آسیب دیدگی مشخص شد در اکثر موارد پزشک از روش‌هایی که برای درمان آرتروز ستون فقرات استفاده می‌شود بهره خواهد گرفت. اولین خط درمانی استراحت کردن، استفاده از کمپرس سرد یا گرم و مصرف داروهای مسکن و داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب و گاهی اوقات داروهای استروئیدی خوراکی است. معمولاً علائم و نشانه‌های شما طی مدت چند هفته تا چند ماه بهبود پیدا می‌کند و در اکثر موارد این علائم به صورت خود به خود و بدون نیاز به درمان کاهش خواهد یافت. متخصص فیزیوتراپی می‌تواند در مراحل اولیه بیماری به شما برای کاهش درد و بهبود دامنه حرکات کمک کند. گاهی اوقات تراکشن نیز مفید است اما باید به آرامی و تحت نظر پزشک انجام شود. پس از آن که درد کاهش پیدا کرد شما می‌توانید از برخی تمرینات ورزشی که باعث تقویت عضلات می‌شوند و ریسک بروز مجدد را کاهش می‌دهند استفاده کنید. این برنامه درمانی باید به طور مستقیم توسط پزشک انجام شود. شما باید کاملا مراقب باشید تا از تحت فشار قرار گرفتن ستون فقرات جلوگیری شود. به عنوان مثال اگر دیسک در ناحیه کمر شما بیرون زده است باید از برداشتن اجسام سنگین خودداری کنید تا از تحت فشار قرار گرفتن دیسک جلوگیری شود.

 چه موقع انجام عمل جراحی برای مشکلات دیسک توصیه می‌شود؟ 

معمولاً درد شدید حاصل از دیسک کمر با استراحت کردن بهبود پیدا می‌‌‌کند. تنها فاکتوری که تایید کننده ضرورت انجام عمل جراحی از شرایطی است که وسعت بیرون زدگی دیسک آنقدر زیاد است که به طور ناگهانی باعث بروز مشکل در عملکرد روده یا مثانه شده است. در این حالت باید فوراً به انجام عمل جراحی پرداخت تا از آسیب دیدگی دائمی‌ این اعصاب جلوگیری شود. در صورتی که دیسک در ناحیه کمر آسیب دیده باشد و به طور ناگهانی پاها را درگیر کرده باشد برخی از پزشکان انجام عمل جراحی به صورت اورژانسی را توصیه خواهند کرد. در مواردی که علائم و نشانه‌های مربوط به ضعف در اندام‌های تحتانی با سرعت زیادی در حال پیشرفت باشد عمل جراحی ضروری خواهد بود. در تعداد زیادی از موارد نیازی به جراحی اورژانسی نیست زیرا در ۹۸ درصد از موارد مشکلات دیسک بدون جراحی بهبود پیدا می‌‌کنند و در صورتی که علایم بیماری تحت کنترل قرار بگیرد نیازی به انجام جراحی نخواهد بود. در اکثر موارد سوزن سوزن شدن و بی حسی بهبود پیدا می‌‌‌کند ولی ضعف عضلات مدت بیشتری طول می‌‌کشد تا برطرف شود. برخی از بیماران با یا بدون درگیر شدن عصب دچار درد بازگشت کننده کمر خواهند شد. گاهی اوقات این مشکلات به صورت مکرر رخ می‌دهند و باعث می‌شوند که در روند انجام فعالیت‌های روزمره امور کاری و تفریحی فرد اختلال ایجاد شود. در این موارد تزریق استروئید به درون ناحیه اطراف دیسک می‌تواند گاهی اوقات باعث رفع التهاب و درد شود. در صورتی که این روش کمکی به بیمار نکند انجام عمل جراحی توصیه خواهد شد.

 انرژی مورد نیاز تمرینات ورزشی برای درمان دیسک کمر و آرتروز ستون فقرات 

فیزیوتراپی و ورزش درمانی به تقویت عضلات مرکزی کمک می‌کند. شما می‌توانید از حرکات یوگا یا پیلاتس برای کنترل دیسک کمر و آرتروز ستون فقرات استفاده کنید. این تمرینات باعث تقویت و پایداری نقاط اطراف دیسک آسیب دیده و افزایش توانایی حرکتی می‌شوند. برخی از تمریناتی که باعث تقویت عضلات کمر و شکم می‌شوند عبارتند از پیاده روی، دوچرخه سواری و شنا و همچنین تمرینات مخصوص تقویت عضلات مرکزی از قبیل یوگا و پیلاتس. وزنه برداری نیز می‌تواند کمک کننده باشد اما باید تحت نظر مربی ورزشی و بدون خم کردن بدن انجام شود.

 درمان آرتروز ستون فقرات و فتق دیسک با سلول‌های بنیادین

پزشکان به کمک روش‌های مهندسی بافت به موفقیت‌هایی در زمینه استفاده از سلول‌های بنیادین دست پیدا کردند. هدف از کاربرد آنها کمک به غضروف برای ترمی‌‌م خود است که این امر از طریق استفاده از سیستم هیدروژل تزریقی انجام می‌شود. محققان به این نتیجه رسیدند که درمان از طریق سلول‌های بنیادی می‌تواند برای ترمیم‌‌ دیسک بین مهره‌ها سودمند باشد با این حال هنوز به تحقیقات بیشتری برای اطمینان از ایمن بودن و اثر بخشی این روش نیاز داریم.