سندروم درد میوفاسیال نوعی اختلال درد مزمن است. فشار روی نقاط حساس عضلات (نقاط ماشهای یا تریگر پوینت) باعث احساس درد در عضلات و گاهی اوقات نقاط دیگری از بدن میشود که به ظاهر ارتباطی با منشأ درد ندارند. این سندروم معمولاً بعد از انقباضهای مکرر عضله رخ میدهد. حرکات مکرری که در بعضی مشاغل یا ورزشها انجام میشود و تنش و کشیدگی عضلانی ناشی از استرس موجب سندروم درد میوفاسیال میشود. هرچند همه درد مربوط به کشیدگی عضلات را تجربه میکنند، ناراحتی سندروم درد میوفاسیال مستمر است یا تشدید میشود. تزریق در نقاط ماشهای و طب فیزیکی و فیزیوتراپی برای درمان درد میوفاسیال انجام میشود. درمان دارویی و تکنیکهای ریلکسیشن نیز به رفع درد نقاط ماشهای کمک میکند.
زمان مراجعه به پزشک
چنانچه درد عضلانی آرام نشود، باید به پزشک مراجعه نمود. تقریباً همه هر از گاه دچار درد عضلانی میشوند. اما اگر درد عضلانی علیرغم استراحت، ماساژ و اقدامات مشابه مراقبت از خود برطرف نشود، لازم است برای تشخیص علت درد به پزشک مراجعه شود.
علل سندروم درد میوفاسیال
ناحیههای حساس و منقبضی بعد از آسیب دیدگی یا استفادهی نامناسب و بیش از حد در فیبرهای عضلانی ایجاد میشود. این ناحیههای حساس اصطلاحاً تریگر پوینت یا نقاط ماشهای گفته میشود. وجود نقطهی ماشهای در عضله باعث احساس کشیدگی و درد در تمام عضله میشود. چنانچه این درد ادامه داشته باشد و تشدید شود، از درد با اصطلاح سندروم درد میوفاسیال یاد میشود.
عاملهای خطر
محرکهایی مانند گرفتگی و انقباض عضلات موجب ایجاد نقاط ماشهای در عضلات میشود و به سندرم درد میوفاسیال دامن میزند. عاملهای زیر خطر ایجاد نقاط ماشهای و بروز درد میوفاسیال را افزایش میدهد:
- آسیب دیدن عضلات: آسیبدیدگی حاد یا استرس مستمر عضلات موجب ایجاد نقاط ماشهای میشود. برای مثال نقطهای داخل عضلهی کشیده یا رگ به رگ شده یا نزدیک به آن به تریگر پوینت تبدیل میشود. حرکات مکرر و وضعیت اندامی نامناسب نیز خطر آسیب دیدن عضله و تشکیل شدن نقطهی ماشهای را افزایش میدهد.
- استرس و اضطراب: استرس و اضطراب مداوم احتمال ایجاد شدن نقاط ماشهای را در عضلات افزایش میدهد. بر اساس یک نظریه، افراد مضطرب و نگران عضلاتشان را بیشتر منقبض میکنند، این انقباضهای مکرر عضلات را مستعد تشکیل نقاط ماشهای میکند.
علائم سندرم درد میوفاسیال
نشانهها و علائم سندرم درد میوفاسیال عبارت است از:
- درد عمیق و سنگین عضلات
- درد مداوم یا تشدید شونده
- وجود گره حساس به لمس در عضله
- بیمار به دلیل درد به سختی میتواند بخوابد.
عوارض سندرم درد میوفاسیال
سندروم درد میوفاسیال عوارض زیر را به دنبال دارد:
- اختلالات خواب: نشانهها و علائم سندروم درد میوفاسیال خوابیدن را دشوار میکند. بیمار در هیچ وضعیتی احساس راحتی نمیکند و نمیتواند بخوابد. به علاوه ممکن است وقتی حرکت میکند، به نقطهی ماشهای بخورد و آن را تحریک کند.
- فیبرومیالژی: پژوهشهای متعدد بیانگر آن است که بعضی بیماران مبتلا به سندروم درد میوفاسیال دچار فیبرومیالژی میشوند. فیبرومیالژی عارضهی مزمنی است که علامت آن درد منتشر است. متخصصین معتقدند که مغز بیماران دچار فیبرومیالژی به مرور زمان به سیگنالهای درد حساستر میشود. برخی پزشکان بر این باورند که سندرم درد میوفاسیال در شروع این فرایند نقش دارد.
آمادگی قبل از مراجعه به پزشک
چون بسیاری از نشانهها و علائم سندروم درد میوفاسیال شبیه به اختلالهای دیگر است، ممکن است لازم باشد که برای اطمینان از تشخیص صحیح به چند پزشک مراجعه کنید.
اقدامات قبل از مراجعه به پزشک
- دربارهی محدودیتها و پرهیزهای قبل از ویزیت سوال کنید: زمانی که از پزشک وقت میگیرید، سوال کنید که آیا لازم است کاری را قبل از معاینه انجام دهید.
- علائم را یادداشت کنید: تمام علائم حتی علائمی را که به نظرتان ارتباطی با درد عضلانی و علت مراجعه به پزشک ندارد، یادداشت کنید.
- فهرستی از اطلاعات مهم پرونده پزشکی خود تهیه کنید: بیماریهای دیگری را که تحت درمان آنها هستید و نام داروها، ویتامینها و مکملهای مصرفی فعلی خود را یادداشت کنید.
- درباره سوالاتی که میخواهید از پزشک بپرسید، فکر کنید و آنها را یادداشت کنید: دفترچه یادداشت و خودکار همراهتان ببرید تا جواب سوالاتتان را بنویسید. سوالهای زیر پرسشهایی ابتدایی درباره سندروم درد میوفاسیال است که میتوانید آنها را از پزشک معالجتان بپرسید:
- علل احتمالی ابتلا به این سندرم چیست؟
- آیا این عارضه موقتی است؟
- آیا نیاز به درمان دارم؟
- چه درمانهایی وجود دارد؟
اقدامات پزشک در جلسه معاینه
احتمالاً پزشک سوالاتی را میپرسد، اگر خودتان را برای جواب دادن به این سوالات آماده کنید، در وقت صرفهجویی میشود و زمان بیشتری برای پرداختن به نگرانیها و سوالات خود خواهید داشت. پزشکان معمولاً سوالات زیر را مطرح میکنند:
- دچار چه علائمی شدهاید؟
- بیشترین درد را در چه ناحیهای حس میکنید؟
- چه مدت است که دچار این علائم هستید؟
- آیا علائم حالت رفت و برگشتی دارد یا این که مداوم است؟
- چه شرایط یا عواملی علائم را بهتر میکند؟
- چه محرکهایی علائم را بدتر میکند؟
- آیا علائم صبحها یا در ساعت خاصی از روز شدیدتر میشود؟
- آیا کار یا ورزشی که انجام میدهید، انجام حرکات مکرر را ایجاب میکند؟
- به تازگی دچار آسیب دیدگی شدهاید؟
- آیا درد فعالیتهایتان را محدود کرده است؟
تشخیص سندروم درد میوفاسیال
پزشک فشار ملایمی را حین معاینهی بالینی با انگشتان روی ناحیهی دردناک و حساس وارد میکند. روشهای خاص فشار دادن روی نقاط ماشهای واکنشهای خاصی را ایجاد میکند. برای مثال ممکن است انقباض یا پرش ناگهانی عضله را حس کنید. درد عضلانی علل مختلفی دارد. پزشک آزمایشها و عملهای دیگری را برای تشخیص افتراقی علل دیگر درد عضلانی انجام میدهد.
درمان سندروم درد میوفاسیال
درمان سندروم درد میوفاسیال معمولآً شامل درمان دارویی، تزریق در نقاط ماشهای یا طب فیزیکی انجام میشود. شواهد قطعی مبنی بر موثرتر بودن یک روش از روش دیگر وجود ندارد، در هر حال ورزش درمانی مولفهی مهمی در طرح درمان سندروم درد میوفاسیال به شمار میآید. روشهای درمانی مورد علاقهی خود را با پزشک در میان بگذارید. شاید لازم باشد که برای تسکین درد از بیش از یک روش استفاده کنید.
درمان دارویی
داروهای زیر برای درمان سندروم درد میوفاسیال توصیه میشود:
- مسکن: مسکنهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن (ادویل، مورتین IB و اقلام مشابه) و سدیم ناپروکسین (الیو) به تسکین درد برخی بیماران کمک میکند. البته ممکن است پزشک مسکنهای قویتری تجویز کند. بعضی مسکنها به صورت پچ عرضه میشود که باید آن را روی پوست بگذارید.
- داروهای ضدافسردگی: بسیاری از داروهای ضدافسردگی درد را تسکین میدهد. آمی تریپتیلین درد برخی بیماران مبتلا به سندروم درد میوفاسیال را تسکین میدهد و کمک میکند بهتر بخوابند.
- داروهای آرامبخش: کلونازپام اضطراب و اختلالات خواب را درمان میکند. البته چون کلونازپام باعث خواب آلودگی میشود و اعتیادآور است، باید با احتیاط مصرف شود.
طب فیزیکی
تمرینهای کششی
متخصص طب فیزیکی یا فیزیوتراپیست تمرینهای کششی ملایم را برای تسکین درد عضلات درگیر به بیمار آموزش میدهد. چنانچه حین انجام حرکات کششی دچار درد نقاط ماشهای شوید، متخصص محلول بیحسی را روی پوست اسپری میکند.
بهبود وضعیت اندامی
اصلاح وضعیت اندامی درد میوفاسیال، به ویژه درد گردن را تسکین میدهد. تمرینهایی که عضلات دور نقاط ماشهای را تقویت میکند، از فشار آمدن به عضلات حین فعالیتهای روزمره جلوگیری میکند.
ماساژ
منظور از ماساژ مالش دادن بافتهای نرم بدن، مانند عضلات است. ماساژ به کاهش درد و گرفتگی عضلات کمک میکند، جریان خون را بهبود میدهد و موجب شل شدن و رفع انقباض عضلات میشود. متخصص ماساژ درمانی معمولاً فشار را با دستان خود وارد میکند، هرچند آرنج، ساعد یا پا نیز برای اعمال فشار به کار برده میشود. حداقل ۸۰ نوع ماساژ مختلف وجود دارد که بعضی از آنها ملایم و بعضی بسیار فعال و شدید هستند. برای مثال ماساژ سوئدی بسیار ملایم است و غالباً برای شل کردن عضلات، بهبود جریان خون و رفع انقباض و گرفتگی عضلات به کار برده میشود. متخصص ضربات و لمسهای بلند و لغزشی را به کار میبرد و ضربات ملایمی را در جهت جریان خون به قلب روی لایهی فوقانی عضلات وارد میکند. همچنین ممکن است متخصص مفصلها را با ملایمت حرکت دهد تا دامنهی حرکتی بهتر شود. ماساژ بافتهای عمقی فعالتر و شدیدتر است. ماساژ عمقی برای درمان انقباض و گرفتگی مزمن عضلات به کار برده میشود. متخصص ضربات ملایمی را با انگشتان، آرنجها و انگشتهای شست وارد میکند و فشار شدیدی را اعمال میکند تا به لایههای عمقیتری از عضلات برسد که ماساژ سوئدی بر آنها اثر نمیگذارد. ماساژ نقاط ماشهای ملایمت کمتری دارد و گاهی اوقات ناراحت کننده است. متخصص فشار محکمی را روی گرهها یا عضلات سفت و گرفتهی آسیب دیده وارد میکند و این کار را آنقدر ادامه میدهد تا عضله شل شود. چنانچه حین ماساژ دچار ناراحتی شدید، حتماً موضوع را به متخصص اطلاع بدهید.
حرارت
گرم کردن موضع، با استفاده از کمپرس گرم یا دوش آب داغ تنش و گرفتگی عضله را برطرف میکند و درد را کاهش میدهد.
اولتراسوند
اولتراسوند از امواج صوتی برای افزایش گردش خون و حرارت استفاده میکند تا فرایند التیام در عضلات دچار سندروم درد میوفاسیال تسهیل شود. متخصص سطح کوچکی را انتخاب میکند و اولتراسوند تراپی را به مدت ۱۰ ـ ۵ دقیقه روی آن انجام میدهد. متخصص ابتدا ژل روی سر اپلیکاتور یا روی پوست میزند تا امواج صوتی به صورت یکنواخت در پوست نفوذ کند. متخصص اپلیکاتور را دائماً روی پوست سراسر ناحیهی انتخاب شده حرکت میدهد.
تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)
تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS) به منظور کاهش درد و با استفاده از جریان برق با ولتاژ پایین انجام میشود. معمولاً دو الکترود (سیمهای هادی جریان برق) خروجی از دستگاه به پوست متصل میشود. الکترودها غالباً روی ناحیهی دردناک یا روی نقطهی ماشهای گذاشته میشود، در نتیجه مداری از تکانههای الکتریکی ایجاد میشود که در امتداد فیبرهای عصبی حرکت میکند. زمانی که جریان برق به پوست میرسد، درد برخی بیماران کمتر میشود. علت کاهش درد بر اساس یک نظریه این است که جریان برق الکترودها عصبهای ناحیهی درگیر را تحریک میکند و سیگنالهایی را به مغز میفرستد که سیگنالهای معمول درد را بلاک یا مختل میکند. نظریهی دیگر این است که تحریک الکتریکی عصبها موجب میشود بدن مسکنهای طبیعی خود، به نام اندورفین را تولید کند و در نتیجه بیمار دردی حس نکند. دستگاه TENS را میتوانید روی فرکانسهایی با طول موج مختلف، مانند جریان ثابت برق یا جریان برق انفجاری در شدت مناسب تنظیم کنید.
تزریق در نقاط ماشهای
متخصص سوزن کوچکی را در نقاط ماشهای فرو میکند و محلولی حاوی داروی بیحسی یا سرم نمکی (سالین) و گاهی اوقات کورتیکواستروئید را تزریق میکند. نقاط ماشهای در اثر این تزریق غیرفعال میشود و درد آرام میشود. یک دوره درمان کوتاه غالباً منجر به تسکین ماندگار درد میشود. تزریق در نقاط ماشهای در مطب و ظرف چند دقیقه انجام میشود. در یک جلسه میتوان تزریق در چند نقطه را انجام داد. چنانچه بیمار به داروی خاصی حساسیت داشته باشد، تکنیک سوزن خشک، یعنی فرو کردن سوزن بدون تزریق دارو انجام میشود.
سبک زندگی و درمانهای خانگی
اگر دچار درد میوفاسیال هستید، از خودتان مراقبت کنید. چنانچه سلامت خودتان را حفظ کنید، تمرکز کردن روی روشهای مدیریت درد و کنار آمدن با درد برایتان آسانتر میشود. سعی کنید توصیههای زیر را در برنامهی روزانهتان بگنجانید:
- ورزش: ورزشهای ملایم مدیریت درد را برایتان آسانتر میکند. زمانی که درد آزارتان نمیدهد، ورزش کنید. از پزشک معالج یا متخصص طب فیزیکی بخواهید که تمرینهای مناسب را به شما آموزش دهد.
- آرامسازی: وقتی استرس و اضطراب داشته باشید، درد را بیشتر حس میکنید. روشهایی را برای آرام کردن خودتان پیدا کنید. مدیتیشن، نوشتن خاطرات یا درد و دل کردن با دوستان کمک میکند تا آرامتر بشوید.
- مراقبت از خود: تغذیه سالم سرشار از میوه و سبزی داشته باشید. به اندازه کافی بخوابید تا صبحها سرحال و بعد از استراحت کافی از خواب بلند شوید. از بدنتان مراقبت کنید تا انرژی لازم را برای مدیریت درد داشته باشید.
